خراسان شمالی
استان خراسان شمالی با مساحتی حدود ۲۸۱۷۹ کیلومتر مربع از ۶ شهرستان بجنورد (مرکز استان)، شیروان ،اسفراین، مانه و سملقان ،جاجرم و فاروج تشکیل شده است. این استان از نظر موقعیت جغرافیایی؛ از شمال با کشور ترکمنستان، از شرق و جنوب با استان خراسان رضوی، از جنوب غربی با استان سمنان و از غرب با استان گلستان هم مرز است.
آثار کشف شده در این استان نشان از قدمت تاریخی کهن آن دارد. محوطه باستانی معروف به پهلوان و تپه حیدران جاجرم، قدمتی بیش از ۱۲ هزار سال دارند. قدیمی ترین اثر باستانی پابرجای قبل از اسلام (بنای سنگی اسپاخو) در غرب شهرستان مانه و سملقان در فاصله ۵ کیلومتری شمال شاهراه آسیایی در روستای اسپاخو نیز دلیل دیگری بر صحت این ادعا است.

شهرستانهاي استان خراسان شمالي 

بجنورد  
در فرهنگ معین نام این شهر معادل "بیژن گرد" و "بوزنجرد" آورده شده است. گِرد از ریشه کردن و به معنی ساختن است. بیژن گرد به معنی "ساخته بیژن" و "آباد شده به دست بیژن" می باشد. تاریخ و تمدن شهرستان بجنورد بسیار کهن است. این سرزمین در زمان اشکانیان از بلاد مهم نسا و اقوام پارت بوده است. گذشته این شهرستان ریشه تاریخی بس غنی دارد که آثار سکونت انسان از دوره میان سنگی در گوشه و کنار این شهرستان دیده می‌شود.
بجنورد در دوران ماد و هخامنشی بخشی از ساتراپی پارت قلمداد شده و از دوره اشکانی در این ناحیه ۸ زیستگاه در بخش راز و جرگلان، ۳ مورد در بخش مرکزی و نیز ۵ زیستگاه  در مانه و سملقان شناسایی شده‌اند. وجود بنای سنگی موسوم به اسپاخو از آثار دوره  ساسانی، نیز نقش و اهمیت شمال خراسان را در این دوران روشن می‌نماید. علاوه بر آن،  منطقه بجنورد در صدر اسلام در ارتباط فرهنگی-اجتماعی جدی با دیگر نقاط ایران قرار  داشته و از آن نواحی تاثیر گرفته است. در آن دوران قسمت های عمده ای از منطقه، آباد و مسکونی بوده است. مؤلف تاریخ سیستان ناحیه بجنورد را به عنوان بخشی از سرزمین نسا معرفی نموده است. بجنورد مركز استان خراسان شمالي است .

اسفراین
شهرستان اسفراین از شهرستانهای استان خراسان شمالی می‌باشد. مرکز این شهرستان شهر اسفراین است. این شهرستان در سال ۱۳۸۵، تعداد ۱۲۳٬۱۴۴ نفر جمعیت داشته است . صفی‌آباد دیگر شهر آن است. 
شهر اِسفَرایـِن شهری است در شمال غربی استان خراسان شمالی. این شهر مرکز شهرستان اسفراین است. اسفراین بین 56 درجه و 57 دقیقه تا 58 درجه و 7 دقیقه طول شرقی و 36 درجه و 40 دقیقه تا 37 درجه و 17 دقیقه عرض شمالی واقع شده است. این شهرستان از جنوب و جنوب غربی با شهرستان سبزوار، از شرق با قوچان و سبزوار و از غرب با بجنورد و شیروان همسایه است.
ارتفاع شهرستان اسفراین از سطح دریا در بلندترین نقاط قله شاه جهان 3032 متر و در پست ترین نقطه حدود هزار متر می باشد. اسفراین در حاشیه جنوبی کوههای آلاداغ که خود در امتداد شرقی رشته کوه البرز قرار دارد و در قسمت جنوبی به ارتفاعات جغتای می پیوندد. مرکز شهرستان اسفراین شهر اسفراین و ارتفاع آن از سطح دریا 1260 متر است. قله شاه جهان در آلاداغ بلندتر از قله های دیگر کوه های شانو، دلقره، برمهان، پاتو، نادری، خیبران، ارسن، کول، گاوتیغ و قره داش است. ادامه کوههای آلاداغ در قسمت غربی شهرستان اسفراین با نام سالوک معروف است.
رشته کوه دیگری که به موازات رودخانه جوین قرار دارد در جهت جنوب شرقی- شمال غربی، بین شهرستان های اسفراین و سبزوار امتداد پیدا کرده است. ارتفاع این رشته کوه از سطح دریا 1353 متر است و مهمترین آنها کوه تپه سیاه و هرده گچی می باشد.
اسفراین دارای نقاط تاریخی فراوانی می باشد و بیش از 25 بقعه از بزرگان و امام زادگان در این شهرستان وجود دارد. همچنین این شهر مشاهیر فراوانی را در خود پرورش داده است. ابو عوانه، ابو حامد، شیخ محمد رشیدالدین، شیخ جمال الدین احمد ذاکر گوریانی اسفراینی، احمدبن ابی طاهر اسفراینی، شیخ محمد رشیدالدین، رضی الدین علی لالای اسفراینی و ابو عباس فضل بن احد اسفراینی از جمله این بزرگان هستند.


شیروان  
شهرستان شیروان از شهرستان‌های استان خراسان شمالی است.با وسعت ۳۷۸۹ کیلومتر که از شمال به کشور ترکمنستان و از جنوب به شهرستان اسفراین از شرق قوچان و از غرب به بجنورد محدود می‌شود. مرکز آن شهر شیروان است و لوجلی شهری است در شمال این شهرستان. شیروان از شهرهای مرتفع استان خراسان شمالی است که در درهٔ رود مرزی اترک ما بین کوه‌های کپه ‌داغ و آلاداغ جای گرفته‌است. شیروان دارای آب و هوای نسبتا سرد در زمستان و گرم و معتدل در تابستان می‌باشد. این شهرستان در سال ۱۳۸۵، تعداد ۱۶۴ هزار نفر جمعیت داشته‌است .
با توجه به تحقیق و کاوش در آثار باقی‌مانده در روستاها و آبادی های قدیمی می توان گفت این منطقه قبل از اسلام مسکونی بوده و دارای قدمت طولانی است. مردم شیروان در سال ۳۱ هجری به اسلام روی آوردند. در دوران طاهریان و سامانیان با اینکه ذکری از نام شیروان نیامده است لیکن از بعضی قراین پیداست که این شهر به صورت قصبه‌ای پابرجا بوده است.
سلطان محمود غزنوی در لشکرکشی خود به هندوستان یک شبانه روز در حد فاصل ورگ- رزمغان توقف کرده بود و این محل هنوز هم در میان مردم شیروان به تخت سلطان محمود معروف است. از نظر تاریخی، رونق شهر شیروان با دوره فرمانروایی خوارزمشاهیان مربوط است. این شهر در دوران حکومت قاجار یکی از مناطق مهم درگیری های حکام محلی  بود. شهر شیروان در سال ۱۳۰۸ بر اثر زلزله به کلی ویران شد و پس از دوسال، بار دیگر به روشی تازه بازسازی شد.

مانه وسملقان  
شهرستان مانه و سملقان از شهرستانهای استان خراسان شمالی است. این شهرستان در سال ۱۳۸۵، تعداد ۹۵٬۵۸۲ نفر جمعیت داشته است . مركز اين شهرستان شهر آشخانه است كه در ‪ ۴۵ ‬كيلومتری غرب بجنورد قرار گرفته است.. اين شهر در سال ۱۳۸۵، تعداد  ۱۸٫۷۸۴  نفر جمعیت داشته است. این شهر از منابع آب خوبی برخوردار است که از کوه‌های آلاداغ سرچشمه می‌گیرد و به همین خاطر کشاورزی و دامپروری در پیرامون آن رواج دارد. زبان گفتاری بیشتر ساکنان آشخانه ترکی و کردی است.

جاجرم
شهرستان جاجرم از شهرستانهای استان خراسان شمالی است. این شهرستان در سال ۱۳۸۵ و قبل از جدا شدن شهرستان گرمه ، تعداد ۵۸٬۴۸۳ نفر جمعیت داشته است . شهرستان جاجرم با وسعت 7650 كيلومتر مربع ( قبل از جدا شدن شهرستان گرمه ) در شمال باختري استان خراسان واقع شده است. از طرف شمال به شهرستان بجنورد، از طرف شمال باختري به استان گلستان، از طرف جنوب و باختر به شهرستان شاهرود (استان سمنان) و از طرف خاور به شهرستان‌هاي اسفراين و سبزوار محدود مي‌شود. شهرجاجرم مركز شهرستان در 5623 و طول جغرافيايي و 36 درجه و 57 دقيقه عرض جغرافيايي واقع شده است. جاجرم يكي ازمناطق تاريخي استان خراسان شمالي مي باشدكه درگذرايام ازپايگاه هاي مهم حكومتي وديني ايران بوده است . اهالي آن ازطوايف مختلف مقصودلي ، گنجه اي ، ازبك شاكري ، رمضانلو ، فخرايي ، شيخ الا اسلامي و … كه در طول تاريخ ازمناطق مختلفي همچون بسطام ، خوارزم بخارا و … به اين منطقه كوچ نموده اند .

گرمه
شهرستان جديد گرمه در ۱۵۵ كيلومتري جنوب غربي بجنورد و ۱۷۵ کیلومتری شاهرود قرار گرفته‌است . مرکز آن شهر گرمه می باشد . شهرستان گرمه در جوار شهرستان جاجرم است كه پس از كش مكش هاي طولاني به عنوان يك شهرستان مستقل از شهرستان جاجرم اعلام شد . در اين شهرستان دامداري و كشاورزي رونق بسيار دارد . از مكان هاي ديدني اين شهرستان مي توان به قلعه تاريخي جلال الدين و منطقه مفت آباد اشاره كرد .

فاروج  
شهرستان فاروج یکی از شهرستانهای استان خراسان شمالی است. این شهرستان در سال ۱۳۸۵، تعداد ۴۹٫۶۹۳ نفر جمعیت داشته است.
فاروج مركز اين شهرستان ، در ابتدا فرج آباد بوده كه در اترك نامه آورده شده است كه كسي بنام فرج الله در جنگلهاي پائين هرده امروزي سكني گزيده و به دامپروري مشغول بوده كه پس از مدتي مهاجران ديگر نيز به اين منطقه آمده اند كه آن آبادي فرج آباد ناميده شده و به مرور زمان اين اسم تغيير كرده و به فارج  و پس از آن به فاروج  تغيير نام داده است. مردمان اين شهر اكثرا  ترك ميباشند كه امروزه كردها نيز در درونشان ديده ميشوند. فارسهاي مهاجر و تات ها نيز در اقليتند. چون جاده بين المللي (سنتو) از ميان فاروج ميگذرد بخشي از مردم اقتصاد خود را از طريق فروش آجيل ميگذرانند. در واقع آجيلي كه در فاروج فروش ميرود از محصولات خود فاروج نيست و از شهرهاي ديگر براي فروش به اينجا آورده ميشود كه بهمين دليل فراواني ، به شهر آجيلي  و پايتخت آجيل ايران  هم معروف است، كه خود زيبايي و جاذبه اي براي مسافران گذري از فاروج را ايجاد كرده است. كشاورزي و دامپروري از شغلهاي مهم مردمان سنتي اين شهر است.
شهر فاروج  در سال ۱۳۸۵، تعداد ۱۰٫۶۶۸ نفر جمعیت داشته است.